నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (డీలిమిటేషన్) అంశం దేశ రాజకీయాల్లో మళ్లీ ప్రధాన చర్చగా మారింది. ఈ ప్రక్రియపై ప్రతిపక్షం చేస్తున్న వ్యతిరేకతను కొందరు నాయకులు నిరాధారమని విమర్శిస్తున్నారు. 2023లో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు ఆమోదం పొందినప్పుడు, జనాభా లెక్కల తర్వాత పునర్విభజన చేపట్టి అమలు చేయాలని అన్ని పార్టీలు అంగీకరించాయని గుర్తుచేస్తున్నారు.
ప్రభుత్వ వర్గాల వాదన ప్రకారం, డీలిమిటేషన్ అనేది ఎలాంటి “బ్యాక్డోర్” ప్రక్రియ కాదని, ఇది రాజ్యాంగబద్ధమైన విధి అని స్పష్టం చేస్తున్నారు. ముఖ్యంగా రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 81, 82 మరియు మహిళా రిజర్వేషన్కు సంబంధించిన ఆర్టికల్ 330A ప్రకారం ఈ ప్రక్రియను అమలు చేయాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వం మీద ఉందని పేర్కొంటున్నారు.
ఆర్టికల్ 81 ప్రకారం లోక్సభ స్థానాలను జనాభా ప్రాతిపదికన సమానంగా విభజించాల్సి ఉంటుంది. ప్రతి నియోజకవర్గంలో ప్రజల సంఖ్య సాధ్యమైనంత సమానంగా ఉండేలా చూడాలి. అయితే 1971 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా స్థానాల సంఖ్యను నిలిపివేసి, 2001లో కూడా అదే విధానం కొనసాగించబడింది. జనాభా స్థిరపడే వరకు దక్షిణ రాష్ట్రాలకు అన్యాయం జరగకుండా ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు అప్పట్లో పేర్కొన్నారు.
ఇప్పుడు దేశ జనాభా భారీగా పెరిగిన నేపథ్యంలో, పాత లెక్కలతోనే కొనసాగించడం ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలకు విరుద్ధమని వాదిస్తున్నారు. కొన్ని నియోజకవర్గాల్లో ఒక ఎంపీకి 30 లక్షలకుపైగా ప్రజలు ఉండగా, మరికొన్ని చోట్ల తక్కువ జనాభా ఉండటం సమానత్వాన్ని దెబ్బతీస్తుందని చెబుతున్నారు. “ఒక వ్యక్తి – ఒక ఓటు – ఒక విలువ” అనే రాజ్యాంగ సూత్రం అమలు కావాలంటే పునర్విభజన అవసరమని స్పష్టం చేస్తున్నారు.
ప్రతిపక్షం మాత్రం, ముందుగా మహిళా రిజర్వేషన్ అమలు చేసి తర్వాత పునర్విభజన చేపట్టాలని సూచిస్తోంది. కానీ ప్రభుత్వం ఈ రెండు అంశాలు పరస్పర సంబంధం కలిగి ఉన్నాయని, రాజ్యాంగ ప్రకారం ముందుగా పునర్విభజన జరగాల్సిందేనని చెబుతోంది.
మొత్తానికి, డీలిమిటేషన్ అంశం కేవలం రాజకీయ నిర్ణయం కాకుండా రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యతగా ప్రభుత్వం ముందుకు తీసుకెళ్తోందని వాదనలు వినిపిస్తున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఈ ప్రక్రియ దేశ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై కీలక ప్రభావం చూపే అవకాశముంది.
