మహిళలకు ఫ్రీ బస్ జర్నీ.. దక్షిణాది రాజకీయాల్లో గేమ్‌చేంజర్‌గా మారిన పథకం!

దక్షిణాది రాజకీయాల్లో మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణ పథకం ఇప్పుడు ఒక కీలక సంక్షేమ పథకంగా మారింది. కర్ణాటకలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ఈ పథకం.. ఆ తర్వాత తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలకు విస్తరించింది. తాజాగా తమిళనాడులోనూ మహిళలకు మరింత విస్తృతంగా ఉచిత బస్సు ప్రయాణ సౌకర్యాన్ని అందించే నిర్ణయాలు చర్చకు వచ్చాయి.

మహిళలకు ప్రయాణ ఖర్చు తగ్గించడం, ఉద్యోగాలు, విద్య, వ్యాపారం, ఇతర అవసరాల కోసం స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించే అవకాశం కల్పించడం ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశంగా ప్రభుత్వాలు చెబుతున్నాయి. అయితే మరోవైపు ఈ పథకాల వల్ల ప్రభుత్వాలపై పడుతున్న ఆర్థిక భారం, ఆర్టీసీలకు చెల్లిస్తున్న రీయింబర్స్‌మెంట్లు, ఇతర ప్రయాణికులపై పెరుగుతున్న ఛార్జీల అంశాలపై కూడా చర్చ జరుగుతోంది.

కర్ణాటకలో ‘శక్తి’తో మొదలు

మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణాన్ని ప్రధాన ఎన్నికల హామీగా ముందుకు తెచ్చిన రాష్ట్రాల్లో కర్ణాటక ముందుంది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ‘శక్తి’ పథకం కింద మహిళలకు రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థల సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ సర్వీసుల్లో ఉచిత ప్రయాణ సౌకర్యం కల్పించింది.

ఈ పథకానికి మహిళల నుంచి భారీ స్పందన రావడంతో దక్షిణాది రాజకీయాల్లో కొత్త చర్చ మొదలైంది. ఎన్నికల సమయంలో మహిళా ఓటర్లను ఆకర్షించే సంక్షేమ పథకంగా ఇది రాజకీయ పార్టీల దృష్టిని ఆకర్షించింది.

అయితే కాలక్రమంలో పథకం వల్ల ఆర్టీసీలకు ఏర్పడుతున్న ఆర్థిక భారం, బస్సుల్లో పెరుగుతున్న రద్దీ, ఇతర ప్రయాణికులపై పడుతున్న ప్రభావం వంటి అంశాలపై కూడా చర్చ మొదలైంది.

తెలంగాణలో ‘మహాలక్ష్మి’

కర్ణాటక తర్వాత తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణాన్ని ‘మహాలక్ష్మి’ పథకంలో భాగంగా అమలు చేసింది.

తెలంగాణలో మహిళలు పల్లె వెలుగు, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సుల్లో ఉచితంగా ప్రయాణించే అవకాశం పొందుతున్నారు. ఉద్యోగాలకు వెళ్లే మహిళలు, విద్యార్థినులు, రోజువారీ పనుల కోసం పట్టణాలకు వచ్చే గ్రామీణ మహిళలకు ఈ పథకం ద్వారా ప్రయాణ ఖర్చు గణనీయంగా తగ్గుతుందని ప్రభుత్వం చెబుతోంది.

మహిళల ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించడం, ప్రజా రవాణాను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యాలుగా పేర్కొంటున్నారు.

అయితే పథకం అమలు కోసం ప్రభుత్వం ఆర్టీసీకి చెల్లిస్తున్న మొత్తంపై కూడా రాజకీయ చర్చ జరుగుతోంది. ఉచిత ప్రయాణానికి అయ్యే ఖర్చు చివరకు ప్రభుత్వ ఖజానా నుంచే వస్తుందని, ఆ డబ్బు ప్రజల నుంచి వసూలు చేసే పన్నులు, ఇతర ప్రభుత్వ ఆదాయాల నుంచే సమకూరుతుందని విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.

ఏపీలో ‘స్త్రీ శక్తి’

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కూటమి ప్రభుత్వం కూడా మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణ సౌకర్యాన్ని కల్పించేందుకు ‘స్త్రీ శక్తి’ పథకాన్ని అమలు చేస్తోంది.

సాధారణ, ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సుల్లో మహిళలకు ఉచిత ప్రయాణం కల్పించడంతో మహిళా ప్రయాణికులకు ఆర్థికంగా ఉపశమనం లభిస్తోందని ప్రభుత్వం చెబుతోంది.

అయితే ఆర్టీసీకి ప్రభుత్వం చెల్లించే రీయింబర్స్‌మెంట్, పథకం నిర్వహణకు అయ్యే వార్షిక వ్యయం వంటి అంశాలు కూడా చర్చకు వస్తున్నాయి.

తమిళనాడు మరో అడుగు?

దక్షిణాదిలోని ఇతర రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే తమిళనాడులో మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణ పథకాన్ని మరింత విస్తృతంగా అమలు చేసే విధానం చర్చనీయాంశంగా మారింది.

సాధారణ బస్సులతో పాటు కొన్ని పట్టణ, నగర ప్రాంతాల్లోని ఎక్స్‌ప్రెస్, డీలక్స్ సర్వీసులకు కూడా మహిళలకు ఉచిత ప్రయాణాన్ని వర్తింపజేసే నిర్ణయాలు అక్కడ తీసుకున్నట్లు సమాచారం.

కొన్ని సర్వీసుల్లో మహిళలతో పాటు ట్రాన్స్‌జెండర్ ప్రయాణికులకు కూడా ఉచిత ప్రయాణ సౌకర్యం కల్పించే విధానం అమల్లో ఉంది.

దీంతో ఉచిత ప్రయాణం మాత్రమే కాకుండా.. మెరుగైన సర్వీసుల్లో కూడా మహిళలకు సౌకర్యం కల్పించే దిశగా తమిళనాడు ముందుకెళ్తోందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

కేరళలో మాత్రం ఈ మోడల్ లేదు

దక్షిణ భారతదేశంలోని ప్రధాన రాష్ట్రాల్లో కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడుల్లో మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణ పథకాలు అమల్లో ఉన్నాయి. కేరళలో మాత్రం ఇలాంటి పథకం ప్రస్తుతం అమల్లో లేదు.

దీంతో దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో ఉచిత బస్సు ప్రయాణ పథకాలు ఒక ప్రత్యేక రాజకీయ మోడల్‌గా మారాయి.

వేల కోట్ల భారం.. లాభం ఎంత?

మహిళలకు ఉచిత ప్రయాణం కల్పించడం వల్ల ప్రభుత్వాలకు సామాజిక ప్రయోజనం కనిపిస్తున్నప్పటికీ.. ఆర్థికంగా మాత్రం భారీ భారం పడుతోంది.

కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలు ఉచిత ప్రయాణానికి సంబంధించి ఆర్టీసీలకు భారీ మొత్తాలను రీయింబర్స్ చేస్తున్నాయి.

పథకం ద్వారా మహిళలు ప్రతినెలా ఆదా చేసే డబ్బు ఒకవైపు ఉంటే.. ప్రభుత్వాలు ఆ మొత్తాన్ని ప్రజా రవాణా సంస్థలకు చెల్లించాల్సి వస్తోంది.

అందుకే ఈ పథకం నిజంగా ఎంతవరకు ఆర్థికంగా ప్రయోజనకరం? ప్రభుత్వ ఖజానాపై ఎంతకాలం భారం మోయగలదు? అనే ప్రశ్నలు కూడా వినిపిస్తున్నాయి.

‘ఉచితం’ అయినా ఖర్చు ఎవరిది?

ఉచిత బస్సు ప్రయాణంపై విమర్శకులు లేవనెత్తుతున్న ప్రధాన ప్రశ్న ఇదే.

ప్రభుత్వం మహిళలకు టికెట్ ఉచితంగా ఇస్తున్నప్పటికీ.. ఆ ప్రయాణానికి అయ్యే ఖర్చును ఆర్టీసీకి ప్రభుత్వం చెల్లిస్తుంది. అంటే చివరకు ఆ డబ్బు ప్రభుత్వ ఖజానా నుంచే వస్తుంది.

ప్రభుత్వ ఖజానాలోకి వచ్చే డబ్బు ప్రజల పన్నులు, ఫీజులు, ఇతర ఆదాయాల నుంచి వస్తుంది. అందువల్ల ఉచిత ప్రయాణం అనేది పూర్తిగా ఖర్చులేని వ్యవహారం కాదని విమర్శకులు చెబుతున్నారు.

మరోవైపు ప్రభుత్వం మాత్రం మహిళల సామాజిక, ఆర్థిక సాధికారత కోసం ఈ తరహా సంక్షేమ పథకాలు అవసరమని వాదిస్తోంది.

ఇతర ప్రయాణికులపై భారం?

మహిళలకు ఉచిత ప్రయాణం కల్పించిన తర్వాత కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ఆర్టీసీ ఛార్జీల పెంపు కూడా చర్చకు వచ్చింది.

ఉచిత ప్రయాణ పథకంతో ఆర్టీసీలకు వచ్చే ఆదాయంలో ఏర్పడే లోటును ప్రభుత్వం భర్తీ చేయాల్సి ఉంటుంది. అదే సమయంలో ఇతర సర్వీసుల ఛార్జీలు పెంచడం ద్వారా ఆదాయాన్ని పెంచే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయని విమర్శలు వస్తున్నాయి.

దీంతో మహిళలకు ఉచితం ఇస్తున్నామని చెబుతూ.. మరోవైపు ఇతర ప్రయాణికులపై ఆర్థిక భారం పెరుగుతోందా? అనే ప్రశ్నలు కూడా తలెత్తుతున్నాయి.

అయితే ఛార్జీల పెంపు లేదా ఆర్టీసీ ఆర్థిక పరిస్థితికి ఉచిత ప్రయాణ పథకమే ఏకైక కారణమని చెప్పడానికి మరిన్ని అధికారిక గణాంకాలు అవసరం.

మహిళల్లోనూ భిన్నాభిప్రాయాలు

ఉచిత బస్సు ప్రయాణ పథకానికి మహిళల నుంచి పెద్ద ఎత్తున ఆదరణ ఉన్నప్పటికీ.. ప్రతి మహిళ ఈ పథకాన్ని సమర్థిస్తోందని చెప్పలేం.

బస్సుల్లో పెరుగుతున్న రద్దీ, సీట్ల కొరత, ప్రయాణ సమయంలో ఎదురయ్యే ఇబ్బందులు వంటి అంశాలపై కొందరు మహిళలు అసంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

అయితే ఉద్యోగాలు, విద్య, చిన్న వ్యాపారాలు, రోజువారీ అవసరాల కోసం బస్సుల్లో ప్రయాణించే మహిళలకు మాత్రం ఈ పథకం ప్రయాణ ఖర్చును గణనీయంగా తగ్గిస్తోంది.

అందువల్ల ఈ పథకం పట్ల ప్రజల అభిప్రాయం ఏకరీతిగా లేదని చెప్పవచ్చు.

2029 ఎన్నికల్లో అసలు పరీక్ష?

తెలంగాణలో మహాలక్ష్మి పథకం సహా సంక్షేమ పథకాల ప్రభావం రాబోయే ఎన్నికల్లో ఎలా ఉంటుందనేది ఇప్పుడు రాజకీయంగా ఆసక్తికరమైన అంశం.

ఒక పథకం అమలు చేసిన వెంటనే అది విజయవంతమైందని చెప్పడం కష్టం. ప్రజలు ఆ పథకాన్ని ఎలా స్వీకరించారు? తమ జీవితాల్లో దాని ప్రభావం ఎంత ఉంది? అనే విషయాలను ఎన్నికల సమయంలో ఓటర్లు తమ తీర్పుతో వెల్లడిస్తారు.

అందుకే ఉచిత బస్సు పథకానికి అసలు పరీక్ష ఎన్నికల సమయంలోనే జరుగుతుందనే అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.

జగన్ పాలన ఉదాహరణగా?

సంక్షేమ పథకాలు మాత్రమే ఎన్నికల్లో గెలుపును ఖాయం చేయవని చెప్పడానికి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గత ఎన్నికలను ఉదాహరణగా రాజకీయ విశ్లేషకులు ప్రస్తావిస్తున్నారు.

గత వైఎస్సార్‌సీపీ ప్రభుత్వ హయాంలో అనేక సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేసినప్పటికీ.. 2024 ఎన్నికల్లో ఆ పార్టీ భారీ పరాజయాన్ని చవిచూసింది.

దీంతో సంక్షేమ పథకాలు మాత్రమే ఓటర్లను పూర్తిగా ప్రభావితం చేయవని, ప్రభుత్వ పనితీరు, స్థానిక సమస్యలు, రాజకీయ పరిస్థితులు, నాయకత్వంపై ప్రజల అభిప్రాయం వంటి అనేక అంశాలు కలిసి ఎన్నికల ఫలితాలను నిర్ణయిస్తాయని స్పష్టమైంది.

ఉచిత బస్సు.. గెలుపు అస్త్రమా?

దక్షిణాది రాజకీయాల్లో మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణ పథకం మాత్రం కొత్త రాజకీయ ట్రెండ్‌ను సృష్టించిందనే చెప్పాలి.

కర్ణాటకలో ప్రారంభమైన ఈ మోడల్ తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు విస్తరించగా.. తమిళనాడు కూడా తనదైన విధానంలో ముందుకు వెళ్తోంది.

మహిళలకు ప్రయాణ ఖర్చు తగ్గించడం, ఆర్థిక స్వావలంబనకు సహకరించడం ఈ పథకం ఒక వైపు.. ప్రభుత్వ ఖజానాపై భారీ భారం, ఆర్టీసీల ఆర్థిక పరిస్థితి, ఇతర ప్రయాణికులపై ఛార్జీల ప్రభావం మరోవైపు ఉన్నాయి.

కాబట్టి ఉచిత బస్సు పథకం నిజంగా గేమ్‌చేంజర్ అవుతుందా? మహిళల ఓట్లు ప్రభుత్వాలకు తిరిగి తీసుకొస్తుందా? లేక భారీగా ఖర్చు చేసినా ఎన్నికల ఫలితాల్లో ఆశించిన ప్రయోజనం ఉండదా? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానం రాబోయే ఎన్నికల ఫలితాలే ఇవ్వాల్సి ఉంది.

అంతవరకు ఈ పథకం సక్సెస్ అని గానీ, ఫెయిల్ అని గానీ తేల్చడం కంటే.. దాని సామాజిక ప్రయోజనం, ఆర్థిక భారం, ప్రజల స్పందన అన్నింటినీ కలిపి చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.