తెలంగాణలో ప్రభుత్వ వైద్య వ్యవస్థ 2026లో అసలు పరిస్థితి ఎలా ఉంది? కొత్త భవనాలు, కొత్త మెడికల్ కాలేజీలు, పెరుగుతున్న ఆరోగ్య బడ్జెట్, కొత్త పరికరాలు అందుబాటులోకి వస్తున్నప్పటికీ.. సాధారణ పేద రోగికి ప్రభుత్వ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందే ప్రక్రియ ఎంతవరకు సులభంగా మారింది? డాక్టర్లు, నర్సులు, మందులు, పరికరాలు, డయాగ్నోస్టిక్ సేవలు, అత్యవసర వైద్యం, పారిశుద్ధ్యం, ఫైర్ సేఫ్టీ వంటి అంశాల్లో పరిస్థితి ఏంటి అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.
తెలంగాణలో ప్రభుత్వ వైద్య వ్యవస్థ ఎంత పెద్దదో ముందుగా తెలుసుకోవాలి. 2023-24 అధికారిక తెలంగాణ ఎట్ ఎ గ్లాన్స్ డేటా ప్రకారం రాష్ట్రంలో 6,401 పబ్లిక్ మెడికల్ ఫెసిలిటీస్ ఉన్నట్లు నమోదైంది. అయితే 6,401 అనేది మొత్తం ఆసుపత్రుల సంఖ్య కాదన్నది ముఖ్యమైన విషయం. ఇందులో 2 డిస్ట్రిక్ట్ హాస్పిటల్స్, 71 ఏరియా హాస్పిటల్స్, 17 టీచింగ్ హాస్పిటల్స్, 4 ఈఎస్ఐ హాస్పిటల్స్, 14 స్పెషల్ ట్రీట్మెంట్ హాస్పిటల్స్, 2 డయాగ్నోస్టిక్ సెంటర్లు, 97 కమ్యూనిటీ హెల్త్ సెంటర్లు, 636 రూరల్ పీహెచ్సీలు, 246 అర్బన్ పీహెచ్సీలు, 75 డిస్పెన్సరీలు, 4,745 హెల్త్ సబ్ సెంటర్లు, 462 బస్తీ దవాఖానాలు, 30 ప్యానల్ క్లినిక్లు ఉన్నాయి.
అదే బేస్లైన్ ప్రకారం 12,484 బెడ్స్, 8,072 వర్కింగ్ డాక్టర్లు ఉన్నట్లు నమోదైంది. అయితే ఈ సంఖ్యలను 2026 ప్రస్తుత పరిస్థితిగా పరిగణించకూడదు. 2023-24 డేటా బేస్లైన్గా మాత్రమే చూడాలి.
ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి అంటే కేవలం ఒక భవనం కాదు. భవనం ఉన్నా అందులో సరిపడా బెడ్స్, డాక్టర్లు, స్పెషలిస్టులు, నర్సులు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉండాలి. పరికరాలు ఉంటే అవి పనిచేయాలి. మందులు, సర్జికల్ కన్స్యూమబుల్స్, రక్తం, ల్యాబ్ పరీక్షలు, ఐసీయూ, ఎమర్జెన్సీ సేవలు, ఆంబులెన్స్, రిఫరల్ వ్యవస్థ కూడా సమర్థంగా పనిచేయాలి. ఈ గొలుసులో ఒక్క లింక్ బలహీనమైనా చివరకు ఇబ్బంది పడేది రోగే.
డాక్టర్లు, స్పెషలిస్టుల కొరత
ప్రభుత్వ వైద్య వ్యవస్థలో సిబ్బంది కొరత చాలా కాలంగా ఉన్న సమస్యల్లో ఒకటి. కాగ్ పరిశీలించిన కాలానికి సంబంధించిన మ్యాన్పవర్ వివరాల్లో ఆరోగ్య శాఖ మొత్తం మీద సుమారు 45 శాతం స్టాఫ్ వేకెన్సీలు ఉన్నట్లు, డైరెక్టర్ ఆఫ్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ స్థాయిలో వేకెన్సీ రేటు సుమారు 56 శాతంగా నమోదైనట్లు పేర్కొనబడింది.
అయితే ఇవి 2016-17 నుంచి 2021-22 వరకు జరిగిన ఆడిట్కు సంబంధించిన గణాంకాలు. కాబట్టి వాటిని 2026 ప్రస్తుత ఖాళీలుగా చూపడం సరైంది కాదు. ప్రస్తుతం రిక్రూట్మెంట్, పోస్టింగ్స్ జరుగుతున్నాయా? ఎంతమంది నియమితులయ్యారు? ఎంతమంది వాస్తవంగా ఆసుపత్రుల్లో పనిచేస్తున్నారు? అనే వివరాలను తాజా అధికారిక డేటాతో పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
నర్సింగ్ సిబ్బంది పరిస్థితి కూడా కీలకమే. 2024లో ప్రభుత్వం 2,050 నర్సింగ్ ఆఫీసర్ పోస్టుల భర్తీకి నోటిఫికేషన్ ఇచ్చింది. మరోవైపు 2024-25 బడ్జెట్ ప్రసంగంలో 6,956 నర్సింగ్ ఆఫీసర్లకు అపాయింట్మెంట్ లెటర్లు ఇచ్చినట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. అంటే నియామకాలు జరుగుతున్నప్పటికీ, కొత్తగా పెరుగుతున్న బెడ్స్, ఆసుపత్రులను నడిపించేందుకు అవసరమైన మ్యాన్పవర్ సరిపోతుందా అనే ప్రశ్న మాత్రం కొనసాగుతోంది.
మందులు అందుతున్నాయా?
ప్రభుత్వ ఆసుపత్రిలో డాక్టర్ ఉన్నా, పరీక్షలు చేసినా.. చివరికి రోగికి అవసరమైన మందు అందకపోతే ప్రభుత్వ వైద్యం ఉద్దేశమే దెబ్బతింటుంది.
కాగ్ పరిశీలనలో 14 జిల్లాల్లోని ఆసుపత్రుల్లో 11 ఆసుపత్రుల్లో 39 థెరప్యూటిక్ గ్రూపుల్లో 20 గ్రూపులకు చెందిన మందులు అందుబాటులో లేవని గుర్తించినట్లు పేర్కొంది. అలాగే సుమారు రూ.390.26 కోట్ల విలువైన ఎక్స్పైర్డ్ డ్రగ్స్ను సకాలంలో రీప్లేస్ చేయలేదని ఆడిట్ పేర్కొంది. 16,066 పర్చేజ్ ఆర్డర్లలో 2,066 ఆర్డర్లకు సరఫరాలు రాలేదని, సంబంధిత సప్లయర్లపై పెనాల్టీ కూడా విధించలేదని ఆడిట్లో పేర్కొన్నట్లు సమాచారం.
ఇది కేవలం మందులు లేవనే సమస్యగా కాకుండా.. ప్రొక్యూర్మెంట్, ఇన్వెంటరీ మేనేజ్మెంట్, సప్లై చైన్, అకౌంటబిలిటీకి సంబంధించిన సమస్యగా చూడాల్సి ఉంటుంది.
2026లో సర్జికల్ కన్స్యూమబుల్స్ అంశం
2026 జూన్, జూలైలో గాంధీ, ఉస్మానియా, నిలోఫర్ వంటి ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో సర్జికల్ కన్స్యూమబుల్స్ సరఫరాపై సమస్యలు తలెత్తినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. సప్లయర్లకు పెండింగ్ చెల్లింపుల కారణంగా సరఫరాలు ప్రభావితమయ్యాయని ఆరోపణలు వచ్చాయి.
సిరంజీలు, గ్లౌజులు, క్యాథెటర్లు, ఐవీ సెట్లు, ఐవీ కాన్యులాలు, డయాలసిస్కు సంబంధించిన కన్స్యూమబుల్స్ వంటి వస్తువుల సరఫరాపై కూడా ప్రస్తావనలు వచ్చాయి. సప్లయర్స్ అసోసియేషన్ సుమారు రూ.128 కోట్ల బకాయిలు ఉన్నాయని క్లెయిమ్ చేసినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.
అయితే ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన జాగ్రత్త అవసరం. రూ.128 కోట్ల బకాయిలు ఉన్నాయన్నది సప్లయర్స్ అసోసియేషన్ చేసిన క్లెయిమ్గా మాత్రమే పేర్కొనాలి. ప్రభుత్వం అధికారికంగా ధృవీకరించే వరకు దాన్ని తుది వాస్తవంగా చూపకూడదు.
రోగులు బయట కొనాల్సి వచ్చిందా?
2026 జూన్ 8న వచ్చిన ఒక నివేదిక ప్రకారం గాంధీ ఆసుపత్రిలో కొంతమంది పేషెంట్లకు ఇంప్లాంట్లు, క్యాథెటర్లు, గ్లౌజులు వంటి కన్స్యూమబుల్స్ బయట కొనాలని చేతిరాత స్లిప్పులు ఇచ్చినట్లు పేషెంట్ల అటెండెంట్లు ఆరోపించినట్లు సమాచారం. ఒక అటెండెంట్ సుమారు రూ.6,000 ఖర్చు చేసినట్లు కూడా నివేదికలో పేర్కొన్నట్లు తెలుస్తోంది.
అయితే ఇలాంటి ఆరోపణలను ధృవీకరించడానికి మరింత బలమైన డాక్యుమెంటరీ ఆధారాలు అవసరం. ఒక కేసును పరిశీలించేటప్పుడు ఆసుపత్రి స్లిప్, ప్రిస్క్రిప్షన్, మెడికల్ షాప్ బిల్, ఆసుపత్రి రికార్డు, స్టాక్ రిజిస్టర్ వంటి పత్రాలను పరస్పరం సరిపోల్చితేనే ఆరోపణకు బలం చేకూరుతుంది.
అందుకే ఆరోపణలను ఆరోపణలుగానే చూపిస్తూ సంబంధిత ఆసుపత్రి సూపరింటెండెంట్ లేదా ఆరోగ్య శాఖ అధికారుల స్పందన తీసుకోవడం జర్నలిస్టిక్గా చాలా ముఖ్యం.
కొత్త భవనాలు.. కొత్త పరికరాలు
తెలంగాణ ప్రభుత్వం కొత్త మెడికల్ కాలేజీలు, కొత్త ఆసుపత్రులు, థిమ్స్, కొత్త ఉస్మానియా ఆసుపత్రి, నిమ్స్ విస్తరణ, సిటీ స్కాన్లు, ఎంఆర్ఐలు, డయాలసిస్ పరికరాలు, డాక్టర్లు, నర్సుల నియామకాలు వంటి అంశాలను ముందుకు తీసుకెళ్తోంది. ఆరోగ్య రంగానికి బడ్జెట్ కూడా పెరుగుతోంది.
కానీ అసలు పరీక్ష భవనాల నిర్మాణంతో ముగియదు. కొత్త భవనంలో వైద్యులు ఉన్నారా? నర్సులు ఉన్నారా? పరికరాలు పనిచేస్తున్నాయా? మందులు అందుబాటులో ఉన్నాయా? అవసరమైన పరీక్షలు అక్కడే జరుగుతున్నాయా? అత్యవసర సమయంలో రోగికి వెంటనే సేవ అందుతోందా? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానమే ప్రభుత్వ వైద్య వ్యవస్థ పనితీరును నిర్ణయిస్తుంది.
సాధారణ రోగి పరిస్థితి ఏంటి?
ఒక పేద రోగి ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి గేటు దగ్గరకు వచ్చినప్పటి నుంచి చికిత్స పూర్తయ్యే వరకు అతనికి ఎన్ని దశల్లో ఇబ్బంది ఎదురవుతోంది అనేదే అసలు కొలమానం.
రిజిస్ట్రేషన్ నుంచి డాక్టర్ కన్సల్టేషన్ వరకు.. పరీక్షల నుంచి రిపోర్టుల వరకు.. మందుల నుంచి సర్జరీ వరకు.. ఆ తర్వాత ఫాలోఅప్ వరకు మొత్తం వ్యవస్థ సమర్థంగా పనిచేయాలి.
అందుకే తెలంగాణ ప్రభుత్వ వైద్య వ్యవస్థపై 2026లో సమగ్రంగా అంచనా వేయాలంటే కేవలం కొత్త భవనాలు ఎన్ని కట్టారు, ఎంత బడ్జెట్ పెంచారు అనే అంశాలకే పరిమితం కాకుండా.. పేషెంట్కు వాస్తవంగా అందుతున్న సేవలను పరిశీలించాలి.
మొత్తానికి తెలంగాణలో ప్రభుత్వ వైద్య రంగంలో మౌలిక వసతులు, కొత్త ప్రాజెక్టులు, నియామకాలు వంటి అంశాల్లో చర్యలు కొనసాగుతున్నాయి. అదే సమయంలో సిబ్బంది, మందులు, కన్స్యూమబుల్స్, పరికరాల వినియోగం, ఆసుపత్రుల నిర్వహణ వంటి అంశాలపై గత ఆడిట్లు మరియు తాజా ఫిర్యాదులు ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి.
అయితే పాత కాగ్ గణాంకాలను 2026 ప్రస్తుత పరిస్థితిగా చూపకుండా, తాజా ప్రభుత్వ డేటా, ఆసుపత్రుల రికార్డులు, పేషెంట్ అనుభవాలు, సిబ్బంది వివరాలు, స్టాక్ రిజిస్టర్లు, కొనుగోలు రికార్డులు, అధికారుల స్పందనతో గ్రౌండ్ రియాలిటీని నిర్ధారించడం అవసరం.
కొత్త భవనాలు, కొత్త పరికరాలు, పెరిగిన బడ్జెట్ చివరకు ఒక సాధారణ రోగికి మెరుగైన వైద్యం అందిస్తున్నాయా లేదా అన్నదే తెలంగాణ ప్రభుత్వ వైద్య వ్యవస్థకు అసలు పరీక్ష.
