ప్రస్తుతం స్మార్ట్ఫోన్, ల్యాప్టాప్, సోషల్ మీడియా లేకుండా ఒక రోజు కూడా గడపడం చాలా మందికి కష్టంగా మారింది. ఉదయం కళ్లు తెరిచిన వెంటనే మొబైల్ చూడడం నుంచి రాత్రి నిద్రపోయే వరకు స్క్రీన్లతోనే ఎక్కువ సమయం గడుపుతున్నాం. ఉద్యోగం, చదువు, వినోదం, బ్యాంకింగ్, షాపింగ్, స్నేహితులతో సంభాషణలు ఇలా ప్రతి పనికీ డిజిటల్ పరికరాలపైనే ఆధారపడుతున్నాం. అయితే ఇదే అలవాటు క్రమంగా మన మానసిక ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపిస్తోంది. ఈ పరిస్థితినే నిపుణులు “డిజిటల్ స్ట్రెస్” అని పిలుస్తున్నారు.
డిజిటల్ స్ట్రెస్ అంటే ఏమిటి?
మొబైల్ ఫోన్లు, ల్యాప్టాప్లు, ట్యాబ్లెట్లు, స్మార్ట్వాచ్లు, సోషల్ మీడియా వంటి డిజిటల్ పరికరాలను అధికంగా ఉపయోగించడం వల్ల మెదడు, మనసు, భావోద్వేగాలపై ఏర్పడే ఒత్తిడిని డిజిటల్ స్ట్రెస్ అంటారు.
ఇది ఒక్కరోజులో వచ్చే సమస్య కాదు. ప్రతిరోజూ చిన్న చిన్న అలవాట్ల వల్ల క్రమంగా పెరిగి ఆందోళన, చిరాకు, నిద్రలేమి, ఏకాగ్రత తగ్గడం, తీవ్రమైన సందర్భాల్లో డిప్రెషన్ వరకు దారితీయవచ్చు.
డిజిటల్ స్ట్రెస్కు కారణమయ్యే ప్రధాన అలవాట్లు
1. ప్రతి నోటిఫికేషన్కు వెంటనే స్పందించడం
ఫోన్లో చిన్న శబ్దం వినిపించగానే వెంటనే చూసే అలవాటు చాలా మందిలో ఉంటుంది. మెసేజ్, లైక్, కామెంట్ లేదా ఈమెయిల్ కోసం తరచూ ఫోన్ చెక్ చేయడం వల్ల మెదడు ఒక పనిపై ఎక్కువసేపు దృష్టి పెట్టలేకపోతుంది. ఫలితంగా పని సామర్థ్యం కూడా తగ్గుతుంది.
2. సోషల్ మీడియాలో ఇతరులతో పోల్చుకోవడం
ఇతరుల ప్రయాణాలు, విజయాలు, లగ్జరీ జీవితం చూసి మన జీవితం అంత గొప్పగా లేదనే భావన ఏర్పడుతుంది. కానీ సోషల్ మీడియాలో కనిపించేది చాలా వరకు జీవితంలోని మంచి క్షణాలు మాత్రమే. వాటిని నిజ జీవితంతో పోల్చుకోవడం వల్ల ఆత్మవిశ్వాసం తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
3. ఉదయం లేవగానే మొబైల్ చూడడం
కళ్లు తెరిచిన వెంటనే మొబైల్ చూడడం వల్ల రోజు ప్రశాంతంగా ప్రారంభం కాకుండా ఒత్తిడితో మొదలవుతుంది. ఆఫీస్ మెసేజ్లు, వార్తలు లేదా ఇతర సమాచారం ఉదయం నుంచే మానసిక ఒత్తిడిని పెంచుతుంది.
4. పడుకునే ముందు గంటల తరబడి స్క్రోల్ చేయడం
మొబైల్ స్క్రీన్ నుంచి వచ్చే బ్లూ లైట్ శరీరంలో మెలటోనిన్ హార్మోన్ ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తుంది. దీంతో నిద్ర ఆలస్యంగా రావడం, నిద్ర నాణ్యత తగ్గడం, ఉదయం అలసటగా అనిపించడం జరుగుతుంది.
5. ఒకేసారి అనేక పనులు చేయడం
ఒకవైపు వీడియో మీటింగ్, మరోవైపు వాట్సాప్, అదే సమయంలో ఈమెయిల్ ఇలా అనేక పనులు ఒకేసారి చేయడానికి ప్రయత్నించడం వల్ల మెదడుపై అదనపు ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. దీనివల్ల అలసట, చిరాకు, పనిలో తప్పులు పెరుగుతాయి.
6. ఫోన్ లేకపోతే అసహనం
మొబైల్ ఇంట్లో మరిచిపోయినా, చార్జింగ్ అయిపోయినా లేదా ఇంటర్నెట్ లేకపోయినా ఆందోళన చెందడం ఇప్పుడు సాధారణంగా కనిపిస్తోంది. దీనినే FOMO (Fear of Missing Out) అంటారు. ఏదో ముఖ్యమైన విషయం మిస్ అవుతున్నామనే భావన కలుగుతుంది.
డిజిటల్ స్ట్రెస్ లక్షణాలు
ఈ లక్షణాలు తరచూ కనిపిస్తే జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
డిజిటల్ స్ట్రెస్ లక్షణాలు
ఈ లక్షణాలు తరచూ కనిపిస్తే జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
- తరచూ తలనొప్పి రావడం
- ఏకాగ్రత తగ్గిపోవడం
- చిన్న విషయానికే కోపం రావడం
- నిద్ర సరిగా లేకపోవడం
- రోజంతా అలసటగా అనిపించడం
- కుటుంబ సభ్యులతో మాట్లాడటం తగ్గిపోవడం
- ఫోన్ను కొద్దిసేపు కూడా దూరంగా పెట్టలేకపోవడం
- ఆందోళన, చిరాకు పెరగడం
పిల్లలపై ప్రభావం
చిన్న పిల్లలు కూడా ఎక్కువ సమయం మొబైల్ ఉపయోగించడం వల్ల భాషా అభివృద్ధి, సామాజిక నైపుణ్యాలు, ఏకాగ్రతపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. అందుకే తల్లిదండ్రులు పిల్లలకు స్క్రీన్ టైమ్కు పరిమితులు విధించడం చాలా అవసరం.
వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ వల్ల పెరిగిన ఒత్తిడి
వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ తర్వాత ఉద్యోగ సమయం, వ్యక్తిగత సమయం మధ్య ఉన్న గీత చాలా మందికి చెరిగిపోయింది. రాత్రి ఆలస్యంగా కూడా ఈమెయిల్స్, మెసేజ్లు చూడడం వల్ల మెదడుకు విశ్రాంతి దొరకడం లేదు.
డిజిటల్ డిటాక్స్ అంటే ఏమిటి?
కొంత సమయం డిజిటల్ పరికరాలకు దూరంగా ఉండడాన్ని డిజిటల్ డిటాక్స్ అంటారు. అంటే మొబైల్ను పూర్తిగా వదిలేయడం కాదు. అవసరమైనంత వరకు మాత్రమే ఉపయోగించడం, మిగతా సమయంలో నిజ జీవితానికి సమయం కేటాయించడం.
డిజిటల్ స్ట్రెస్ తగ్గించడానికి 10 చిట్కాలు
- ఉదయం లేవగానే కనీసం 30 నిమిషాలు ఫోన్ చూడకండి.
- పడుకునే ముందు కనీసం ఒక గంట మొబైల్ ఉపయోగించకండి.
- అవసరం లేని నోటిఫికేషన్లను ఆఫ్ చేయండి.
- రోజులో కొన్ని గంటలు సోషల్ మీడియాకు దూరంగా ఉండండి.
- ప్రతి గంటకు కొద్ది నిమిషాలు స్క్రీన్ నుంచి విరామం తీసుకోండి.
- కుటుంబ సభ్యులతో ప్రతిరోజూ మాట్లాడండి.
- రోజుకు కనీసం 30 నిమిషాలు నడవండి లేదా వ్యాయామం చేయండి.
- వారానికి ఒకరోజు సోషల్ మీడియా ఫ్రీ డేగా పాటించండి.భోజనం చేసే సమయంలో ఫోన్ ఉపయోగించకండి.
- సెలవు రోజుల్లో ప్రకృతిలో కొంత సమయం గడపండి
ఎప్పుడు వైద్యులను సంప్రదించాలి?
డిజిటల్ స్ట్రెస్ కారణంగా:
- నెలల తరబడి నిద్రలేమి ఉంటే
- తీవ్రమైన ఆందోళన లేదా పానిక్ అటాక్స్ వస్తే
- డిప్రెషన్ లక్షణాలు కనిపిస్తే
- రోజువారీ పనులు చేయలేనంత ఒత్తిడి ఉంటే
మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులను తప్పకుండా సంప్రదించాలి. సకాలంలో సరైన సహాయం తీసుకుంటే ఈ సమస్యను సమర్థంగా నియంత్రించవచ్చు.
ముగింపు
సాంకేతికత మన జీవితాన్ని సులభతరం చేయడానికి వచ్చింది. కానీ అదే సాంకేతికత మన జీవితాన్ని నియంత్రించే స్థాయికి వెళ్లకూడదు. మొబైల్ మన చేతుల్లో ఉండాలి కానీ మన జీవితం మాత్రం మొబైల్ చేతిలో ఉండకూడదు.
రోజులో కొంత సమయం కుటుంబానికి, స్నేహితులకు, పుస్తకాలకు, ప్రకృతికి, ముఖ్యంగా మన మానసిక ప్రశాంతతకు కేటాయించండి. డిజిటల్ ప్రపంచంతో అనుసంధానం అవసరమే కానీ నిజ జీవితంతో దూరమవడం మాత్రం ప్రమాదకరం. చిన్న చిన్న అలవాట్లలో మార్పులు చేసుకుంటే డిజిటల్ స్ట్రెస్ను తగ్గించుకోవడంతో పాటు ఆరోగ్యకరమైన, ప్రశాంతమైన జీవనశైలిని అలవాటు చేసుకోవచ్చు
