తెలంగాణలో సాగునీటి ప్రాజెక్టుల అంశం మరోసారి రాజకీయ చర్చకు దారితీసింది. తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు, మేడిగడ్డ బ్యారేజీ పునరుద్ధరణ, కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు ద్వారా నీటిని ఎత్తిపోసే అంశాలపై బీఆర్ఎస్ కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించింది. తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టును నిర్మించడంపై తమకు అభ్యంతరం లేదని, అయితే అక్కడ లభించే నీటి పరిమాణం, నీటిని మళ్లించే సామర్థ్యం, ప్రాజెక్టు వ్యయం, ప్రయోజనాలపై స్పష్టత అవసరమని పేర్కొంది. రాష్ట్ర ప్రయోజనాలను పక్కనపెట్టి రాజకీయాలకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం సరికాదని విమర్శించింది.
తుమ్మిడిహట్టి వద్ద నీటి లభ్యతపై సందేహాలు
తుమ్మిడిహట్టి వద్ద ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి గతంలో అనేక ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం అంగీకరించలేదని బీఆర్ఎస్ నేత గుర్తుచేశారు. అప్పట్లో మహారాష్ట్రలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఉన్నప్పుడు మంత్రి హసన్ ముష్రిఫ్‌ను కలిసినా అనుమతి లభించలేదని, అనంతరం బీజేపీ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత అప్పటి ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్‌తో కేసీఆర్ స్వయంగా చర్చించినా ఫలితం రాలేదని వివరించారు.
అప్పటి మంత్రి గిరీష్ మహాజన్‌తో పాటు అధికారులను, కార్యదర్శులను, చీఫ్ ఇంజినీర్లను సంప్రదించినట్లు తెలిపారు. ఐఏఎస్ అధికారుల స్థాయిలో కమిటీ సమావేశాలు కూడా జరిగినప్పటికీ, 152 మీటర్ల ఎత్తులో బ్యారేజీ నిర్మాణానికి మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం అంగీకరించలేదని పేర్కొన్నారు. అప్పటి గవర్నర్ సీహెచ్ విద్యాసాగర్ రావు సహకారంతో కూడా ప్రయత్నాలు చేసినట్లు వెల్లడించారు.
అయితే తుమ్మిడిహట్టి వద్ద ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి తమ పార్టీ వ్యతిరేకం కాదని స్పష్టం చేశారు. అక్కడ తెలంగాణ అవసరాలకు సరిపడా నీరు లభిస్తుందా? ఎంత నీటిని ఎత్తిపోసుకోవచ్చు? పర్యావరణ అవసరాల కోసం దిగువకు ఎంత నీటిని విడుదల చేయాలి? అనే అంశాలపై ముందుగా స్పష్టమైన అంచనాలు ఉండాలని కోరారు.
కేంద్ర జల సంఘం లేఖల్లో ఏముంది?
తుమ్మిడిహట్టి వద్ద నీటి లభ్యతపై కేంద్ర ప్రభుత్వం గతంలోనే అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసిందని బీఆర్ఎస్ నేత పేర్కొన్నారు. ఇందుకు ఆధారంగా 2015 ఫిబ్రవరి 18న కేంద్ర జల సంఘం రాసిన లేఖను ప్రస్తావించారు.
వర్షాకాలంలో, ముఖ్యంగా నీటి మట్టాలు అధికంగా ఉన్న సమయంలో సుమారు 70 టీఎంసీల నీరు మిగులుగా ప్రవహించే అవకాశం ఉందని ఆ లేఖలో పేర్కొన్నట్లు వివరించారు. పర్యావరణ అవసరాల కోసం దిగువకు నీటిని విడుదల చేయాల్సి వస్తే, ప్రతిపాదించిన 160 టీఎంసీల నీటిని పూర్తిగా వినియోగించుకునే అవకాశం ఉండకపోవచ్చని కేంద్ర జల సంఘం తెలిపినట్లు వెల్లడించారు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో నీటి అవసరాలను ఎలా తీర్చాలనే అంశంపై ప్రత్యామ్నాయ ప్రతిపాదనలు ఇవ్వాలని సూచించినట్లు చెప్పారు.
2015 మార్చి 4న వచ్చిన రెండో లేఖను కూడా ఆయన ప్రస్తావించారు. 75 శాతం డిపెండబిలిటీ ఆధారంగా బ్యారేజీ ప్రాంతంలో మొత్తం నీటి లభ్యత 165 టీఎంసీలుగా అంచనా వేసినట్లు, ఇందులో ఎగువ రాష్ట్రాల నుంచి మళ్లించే 63 టీఎంసీలు కూడా ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు. ఈ లెక్కన మిగిలే నీటి పరిమాణం, దిగువకు విడుదల చేయాల్సిన పర్యావరణ ప్రవాహాలు, పంపింగ్ సామర్థ్యం, బ్యారేజీ నిల్వ సామర్థ్యం వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని వాస్తవంగా ఎంత నీటిని మళ్లించవచ్చో సమీక్షించాలని సూచించినట్లు వివరించారు.
అదేవిధంగా 2015 మార్చి 13న అప్పటి కేంద్ర జలవనరుల శాఖ మంత్రి ఉమాభారతి రాసిన లేఖలో కూడా ప్రతిపాదించిన 160 టీఎంసీల నీటి వినియోగంపై సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయని బీఆర్ఎస్ నేత తెలిపారు. ఈ లేఖలను ప్రస్తావిస్తూ తుమ్మిడిహట్టి వద్ద నీరు అసలు లేదని కాకుండా, తెలంగాణ అవసరాలను తీర్చడానికి సరిపడా నీటి లభ్యతపై సందేహాలున్నాయని వివరించారు.
240 టీఎంసీల నీటికి మేడిగడ్డ కీలకమని వాదన
కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టుకు కేంద్ర జల సంఘం నుంచి 240 టీఎంసీల నీటి వినియోగానికి సంబంధించిన అనుమతులు లభించాయని బీఆర్ఎస్ నేత పేర్కొన్నారు. తుమ్మిడిహట్టి వద్ద ప్రతిపాదించిన నీటి లభ్యతతో పోలిస్తే, మేడిగడ్డ ద్వారా నీటిని ఎత్తిపోసుకునే ప్రణాళిక తెలంగాణకు ఎక్కువ ప్రయోజనం కలిగిస్తుందని వాదించారు.
హైదరాబాద్ తాగునీటి అవసరాలకే సుమారు 50 టీఎంసీలు అవసరమవుతాయని, హైదరాబాద్‌తో పాటు ఇతర జిల్లాల తాగునీటి అవసరాలను తీర్చిన తర్వాత సాగునీటికి ఎంత నీరు మిగులుతుందో పరిశీలించాల్సి ఉంటుందని చెప్పారు. తుమ్మిడిహట్టి వద్ద వాస్తవంగా ఎంత నీటిని మళ్లించగలమో నిర్ధారించకుండా ప్రాజెక్టు నిర్మాణంపై నిర్ణయాలు తీసుకోవడం సరైంది కాదని అభిప్రాయపడ్డారు.
కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు తెలంగాణకు వరమని, దాని ద్వారా రాష్ట్రంలోని తాగునీరు, సాగునీటి అవసరాలను తీర్చేందుకు అవకాశాలున్నాయని పేర్కొన్నారు. ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన వివిధ అనుమతులు, నీటి లభ్యతపై కేంద్ర సంస్థల నివేదికలను పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రభుత్వం నిర్ణయాలు తీసుకోవాలని సూచించారు.
మేడిగడ్డ మరమ్మతులు ఎందుకు ఆలస్యం?
మేడిగడ్డ బ్యారేజీ మరమ్మతులు చేపట్టడంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం జాప్యం చేస్తోందని బీఆర్ఎస్ విమర్శించింది. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులోని కన్నెపల్లి పంప్‌హౌస్ ద్వారా నీటిని ఎత్తిపోసుకునే అవకాశాన్ని పరిశీలించి వెంటనే చర్యలు తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేసింది.
నేషనల్ డ్యామ్ సేఫ్టీ అథారిటీ (ఎన్‌డీఎస్ఏ) నుంచి వచ్చిన సూచనలు, హైకోర్టులో సమర్పించిన అఫిడవిట్ అంశాలను ప్రస్తావిస్తూ, కన్నెపల్లి నుంచి నీటిని ఎత్తిపోసే విషయంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయం తీసుకోవచ్చని బీఆర్ఎస్ నేత పేర్కొన్నారు. అలాగే సెంట్రల్ వాటర్ అండ్ పవర్ రీసెర్చ్ స్టేషన్ (సీడబ్ల్యూపీఆర్ఎస్) పరీక్షల్లో అన్నారం, సుందిళ్ల బ్యారేజీలకు సంబంధించి భద్రతాపరమైన సమస్యలు లేవని వెల్లడైనట్లు తెలిపారు.
ఈ నేపథ్యంలో కన్నెపల్లి వద్ద అవసరమైన పనులు చేపట్టి మోటార్లను నడపడం ద్వారా నీటిని వినియోగించుకునే అవకాశాన్ని ప్రభుత్వం పరిశీలించాలని కోరారు. నీటి మట్టాలు అందుబాటులో ఉన్న సమయంలోనే నీటిని ఎత్తిపోసి ఉంటే వరంగల్, కరీంనగర్, మెదక్, నల్గొండ జిల్లాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాలకు ప్రయోజనం కలిగేదని అన్నారు.
ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లా కోసం చేపట్టిన ప్రణాళికల ప్రస్తావన
ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లా సాగునీటి అవసరాలను తీర్చేందుకు గతంలో చెన్నూరు లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టును ప్రతిపాదించి, టెండర్ల ప్రక్రియను కూడా ప్రారంభించినట్లు బీఆర్ఎస్ నేత తెలిపారు. సుమారు లక్ష ఎకరాలకు నీరు అందించాలనే లక్ష్యంతో ఈ ప్రణాళిక రూపొందించినట్లు వివరించారు.
అలాగే వార్ధా నది వద్ద 20 టీఎంసీల నీటి వినియోగాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని డాక్టర్ అంబేడ్కర్ ప్రాణహిత ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక (డీపీఆర్) సిద్ధం చేసి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపినట్లు చెప్పారు. కొన్ని అనుమతులు కూడా వచ్చినప్పటికీ, కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత డీపీఆర్ తిరిగి వచ్చిందని, ఆ ప్రాజెక్టులపై ప్రభుత్వం తగినంత దృష్టి పెట్టలేదని విమర్శించారు.
ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లా అవసరాలను తీర్చేందుకు రూపొందించిన ప్రణాళికలను ముందుకు తీసుకెళ్లకుండా, తుమ్మిడిహట్టి అంశాన్ని రాజకీయంగా ఉపయోగించుకోవడం వల్ల ప్రయోజనం ఉండదని అభిప్రాయపడ్డారు.
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు వ్యయంపై ప్రశ్నలు
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన ప్రాథమిక డీపీఆర్‌లో సుమారు రూ.25 వేల కోట్ల వ్యయం అంచనా వేసినట్లు బీఆర్ఎస్ నేత పేర్కొన్నారు. అయితే ఆ వ్యయంతో ఎంత నీరు అందుబాటులోకి వస్తుంది? ఎన్ని ఎకరాలకు సాగునీరు అందించగలుగుతారు? ప్రాజెక్టు పూర్తయ్యే సమయానికి వ్యయం ఎంత పెరుగుతుంది? అనే ప్రశ్నలకు ప్రభుత్వం సమాధానం చెప్పాలని డిమాండ్ చేశారు.
ప్రాజెక్టు నిర్మాణం పూర్తయ్యే సమయానికి వ్యయం రూ.35 వేల కోట్ల నుంచి రూ.45 వేల కోట్ల వరకు పెరిగే అవకాశం ఉందని ఆయన అంచనా వ్యక్తం చేశారు. అయితే ఇవి తన వాదనలో పేర్కొన్న అంచనాలేనని, తుది వ్యయం అధికారిక డీపీఆర్, ఆమోదాలు, నిర్మాణ పురోగతిపై ఆధారపడి ఉంటుందని గమనించాలి.
తుమ్మిడిహట్టి నుంచి శ్రీపాద ఎల్లంపల్లికి గురుత్వాకర్షణ ద్వారా నీటిని తరలించవచ్చని ప్రభుత్వం చెబుతున్న అంశంపైనా బీఆర్ఎస్ ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది. నీరు గురుత్వాకర్షణ ద్వారా ఎలా చేరుతుందో సాంకేతిక వివరాలతో కూడిన డీపీఆర్‌ను విడుదల చేయాలని కోరింది. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం ఈ విషయంపై ప్రకటనలు చేయడం కంటే, వాటికి సంబంధించిన ఆధారాలను ప్రజల ముందుంచాలని డిమాండ్ చేసింది.
కరువు నివారణకు నీటి వినియోగమే మార్గమని వాదన
రాష్ట్రంలో కరువు పరిస్థితులు నెలకొన్న సమయంలో అందుబాటులో ఉన్న నీటిని సమర్థంగా వినియోగించుకోవాలని బీఆర్ఎస్ నేత సూచించారు. నీటిని డబ్బుతో కొనుగోలు చేయలేమని ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి గతంలో చెప్పిన వ్యాఖ్యలను ప్రస్తావిస్తూ, నీటి వనరులు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడే వాటిని వినియోగించుకోవాల్సిన అవసరం ఉందన్నారు.
కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టులో భాగంగా కన్నెపల్లి నుంచి నీటిని ఎత్తిపోసే చర్యలు చేపట్టాలని బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్యేలు కోరినప్పటికీ, అప్పటికే నీటి మట్టాలు తగ్గిపోయాయని కాంగ్రెస్ ఎంపీ చామల కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి వ్యాఖ్యానించినట్లు ఆయన ప్రస్తావించారు. నీటి మట్టాలు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు ప్రభుత్వం ఎందుకు చర్యలు తీసుకోలేదని ప్రశ్నించారు.
కల్వకుర్తి, దేవాదుల వంటి లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టులను నిర్వహిస్తున్న ప్రభుత్వం, కన్నెపల్లి నుంచి నీటిని ఎత్తిపోసే విషయంలోనూ చొరవ చూపాలని సూచించారు. మేడిగడ్డ మరమ్మతులు, కన్నెపల్లి పునరుద్ధరణపై ఆలస్యం చేయడం వల్ల సాగునీటి అవసరాలు దెబ్బతింటున్నాయని విమర్శించారు.
రాష్ట్ర ప్రయోజనాలే ముఖ్యమని బీఆర్ఎస్ స్పష్టీకరణ
తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టును నిర్మించాలనే ప్రభుత్వ నిర్ణయానికి తమకు అభ్యంతరం లేదని బీఆర్ఎస్ నేత మరోసారి స్పష్టం చేశారు. అయితే నీటి లభ్యత, ప్రాజెక్టు వ్యయం, నీటిని తరలించే విధానం, సాగునీటి ప్రయోజనాలపై స్పష్టమైన వివరాలు వెల్లడించాలని కోరారు.
ప్రాజెక్టు నిర్మాణం ఎప్పుడు ప్రారంభమవుతుంది? పర్యావరణ అనుమతులు ఎప్పుడు వస్తాయి? ఎంత నీటిని ఎత్తిపోసుకోగలుగుతారు? మేడిగడ్డ మరమ్మతులు పూర్తయ్యే వరకు ప్రభుత్వం ఏ చర్యలు చేపడుతుంది? వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేశారు.
రాజకీయ విమర్శలు, ఆరోపణలకే పరిమితం కాకుండా, రాష్ట్రానికి వాస్తవంగా ఎంత నీరు అందుతుంది, ఎంత ఖర్చవుతుంది, ఎన్ని ఎకరాలకు సాగునీరు లభిస్తుంది అనే అంశాల ఆధారంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవాలని బీఆర్ఎస్ అభిప్రాయపడింది.
మొత్తంగా, తుమ్మిడిహట్టి ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదనలను పరిశీలిస్తూనే మేడిగడ్డ బ్యారేజీ మరమ్మతులు, కన్నెపల్లి పంప్‌హౌస్ పునరుద్ధరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని బీఆర్ఎస్ డిమాండ్ చేసింది. తెలంగాణ సాగునీటి అవసరాలను తీర్చేందుకు అందుబాటులో ఉన్న వనరులను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడమే ప్రభుత్వ ప్రధాన బాధ్యతగా ఉండాలని పేర్కొంది.
గమనిక: ఈ కథనం అందించిన ప్రసంగంలోని వాదనలు, ఆరోపణలు, గణాంకాల ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఇందులో పేర్కొన్న నీటి లభ్యత, ప్రాజెక్టు వ్యయం, అనుమతులు, బ్యారేజీల భద్రతకు సంబంధించిన అంశాలను సంబంధిత అధికారిక పత్రాలు, తాజా ప్రభుత్వ నివేదికలతో విడిగా ధ్రువీకరించాల్సి ఉంటుంది.
