తెలంగాణలో ఉపాధి హామీ పథకం అమలుపై ఆందోళనకర పరిస్థితులు వెలుగులోకి వస్తున్నాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఉపాధి హామీ పథకం అమలులో కఠిన నిబంధనలు తీసుకురావడంతో పాటు పథకం లక్ష్యాలను మార్చిన నేపథ్యంలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది కూలీలు జాబ్ కార్డుల జాబితా నుంచి తొలగించబడినట్లు అధికారిక గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.
2019-20 నుంచి 2024-25 వరకు ఆరేళ్ల కాలంలో తెలంగాణలో ఏకంగా 7 లక్షలకు పైగా జాబ్ కార్డులను అధికారులు రద్దు చేశారు. అదే సమయంలో 22.28 లక్షల మంది సభ్యుల పేర్లను కూడా జాబితా నుంచి తొలగించారు. ముఖ్యంగా 2022-23 ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే 5.10 లక్షల జాబ్ కార్డులు రద్దు కావడం గమనార్హం. గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ అధికారులు చెబుతున్న ప్రకారం గతంలో ఎన్నడూ కూడా ఇంత పెద్ద సంఖ్యలో జాబ్ కార్డుల తొలగింపు జరగలేదని తెలుస్తోంది.
ప్రస్తుతం తెలంగాణలో 52.22 లక్షల జాబ్ కార్డులు ఉన్నప్పటికీ, అందులో నమోదైన 1.7 కోట్ల మంది సభ్యుల్లో కేవలం 49.99 లక్షల మంది మాత్రమే యాక్టివ్గా ఉన్నారని అధికారులు చెబుతున్నారు. అంటే ప్రస్తుతం ఉన్న కార్డుల్లో కూడా సగానికి పైగా సభ్యులు పనుల్లో పాల్గొనడం లేదన్న విషయం స్పష్టమవుతోంది.
ఇందుకు ప్రధాన కారణాలుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన కఠిన నిబంధనలు, తక్కువ వేతనాలు, పనులకు వెళ్లినా గిట్టుబాటు కాకపోవడం, గ్రామాలు పట్టణాలుగా మారిపోవడం వంటి అంశాలను అధికారులు పేర్కొంటున్నారు. ముఖ్యంగా ఉదయం ఒకసారి, మధ్యాహ్నం భోజనం తర్వాత మరోసారి పని ప్రదేశంలో ఫోటో తప్పనిసరిగా తీయాలనే నిబంధనపై తీవ్ర విమర్శలు వస్తున్నాయి. ఈ విధానం కారణంగా చాలామంది కూలీలు ఉపాధి హామీ పనులకు దూరమవుతున్నారని చెబుతున్నారు.
అదేవిధంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధి హామీ పనుల కంటే ఇతర కూలీ పనులకు వెళ్తే ఎక్కువ ఆదాయం వస్తోందనే అభిప్రాయం కూడా పెరిగింది. దీంతో చాలామంది జాబ్ కార్డులు ఉన్నప్పటికీ వాటిని వినియోగించడం లేదని అధికారులు గుర్తించారు.
ఆరేళ్లలో తొలగించిన జాబ్ కార్డుల వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి:
- 2019-20లో 4,084 జాబ్ కార్డులు, 11,134 మంది సభ్యులు తొలగింపు
- 2020-21లో 5,282 కార్డులు, 1,29,577 మంది సభ్యులు తొలగింపు
- 2021-22లో 15,976 కార్డులు, 61,278 మంది సభ్యులు తొలగింపు
- 2022-23లో 5,10,683 కార్డులు, 17,23,810 మంది సభ్యులు తొలగింపు
- 2023-24లో 84,744 కార్డులు, 3,24,478 మంది సభ్యులు తొలగింపు
- 2024-25లో 80,116 కార్డులు తొలగింపు
- మొత్తంగా 7 లక్షలకు పైగా కార్డులు, 22.28 లక్షల మంది సభ్యులు ఉపాధి హామీ జాబితా నుంచి తొలగించబడ్డారు.
- ఇక మరోవైపు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల కోసం ఎదురు చూస్తున్న నిరుద్యోగులకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కొంత ఊరటనిచ్చింది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలకు గరిష్ట వయోపరిమితిని 44 ఏళ్ల వరకు పెంచుతూ ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. అయితే యూనిఫాం సర్వీసులకు మాత్రం 34 ఏళ్ల పరిమితినే కొనసాగించనుంది.
- ఈ పరిణామాలు గ్రామీణ ఉపాధి, నిరుద్యోగం, కూలీల జీవనోపాధిపై పెద్ద చర్చకు దారితీస్తున్నాయి.
