తెలంగాణలో 22A భూముల కలకలం.. అసలు ఏంటి ఈ నిషేధిత జాబితా? లక్షల ఎకరాలపై ఎందుకీ వివాదం?

హైదరాబాద్: తెలంగాణలో గత కొంతకాలంగా భూముల రిజిస్ట్రేషన్లకు సంబంధించిన 22A నిషేధిత జాబితా వ్యవహారం తీవ్ర చర్చకు దారితీస్తోంది. ఒకప్పుడు ప్రభుత్వ భూములు, వివాదాస్పద భూములు, అసైన్డ్ ల్యాండ్స్, దేవాదాయ, వక్ఫ్ తదితర భూముల రక్షణ కోసం ఉపయోగించిన నిబంధన ఇప్పుడు సామాన్య భూయజమానులకు కూడా ఆందోళన కలిగించే అంశంగా మారింది.

కొన్ని ప్రాంతాల్లో తమకు స్పష్టమైన పట్టాలు, పాస్‌బుక్స్, పహాణీలు, రిజిస్ట్రేషన్ పత్రాలు ఉన్నప్పటికీ భూములు నిషేధిత జాబితాలో కనిపిస్తున్నాయని భూయజమానులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. దీంతో భూమిని అమ్ముకోలేక, కొనుగోలు చేయలేక, రిజిస్ట్రేషన్ చేయించుకోలేక, కొన్ని సందర్భాల్లో బ్యాంకు రుణాలు పొందడంలో కూడా ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయని ఫిర్యాదులు వస్తున్నాయి.

ఇదే సమయంలో ప్రభుత్వం మాత్రం నిజమైన భూయజమానులకు అన్యాయం జరగకుండా తప్పుగా నమోదైన వివరాలను పరిశీలించి సరిచేస్తామని చెబుతోంది. రెవెన్యూ మంత్రి పొంగులేటి శ్రీనివాస్ రెడ్డి అధికారులు నిషేధిత ఆస్తుల దరఖాస్తులను వేగంగా పరిశీలించి, నిజమైన కేసులను పరిష్కరించాలని ఆదేశించారు.

అసలు 22A అంటే ఏంటి?

రిజిస్ట్రేషన్ యాక్ట్, 1908లోని సెక్షన్ 22-A కింద కొన్ని రకాల ఆస్తులకు సంబంధించిన లావాదేవీల రిజిస్ట్రేషన్‌ను నిషేధించే అవకాశం ఉంది.

ప్రభుత్వానికి చెందిన భూములు, చట్టపరంగా బదిలీ చేయడానికి వీలులేని భూములు, కొన్ని దేవాదాయ–ధార్మిక సంస్థల భూములు, వక్ఫ్ తదితర నిర్దిష్ట కేటగిరీల భూములు ఈ నిబంధన పరిధిలోకి రావచ్చు.

సాధారణంగా ఒక భూమి నిషేధిత జాబితాలో ఉంటే, ఆ భూమిపై అమ్మకం, బదిలీ వంటి రిజిస్ట్రేషన్ లావాదేవీలకు సమస్య ఏర్పడుతుంది.

అందుకే ఒక భూమి 22A జాబితాలో ఉందా లేదా అన్నది ఆస్తి కొనుగోలు, అమ్మకం చేసే ముందు చాలా కీలకమైన అంశంగా మారింది.

2007లో వచ్చిన నిబంధన.. ఇప్పుడు ఎందుకు హాట్ టాపిక్?

22A నిబంధన కొత్తగా వచ్చిన విషయం కాదు. కానీ భూ రికార్డుల డిజిటలైజేషన్, పాత రికార్డుల సమీకరణ, ధరణి తర్వాత భూభారతి వ్యవస్థలో డేటా మార్పులు వంటి పరిణామాలతో కొన్ని భూముల వివరాలపై వివాదాలు మళ్లీ తెరపైకి వచ్చాయి.

ముఖ్యంగా ఒకే సర్వే నంబర్‌లో కొంత భాగం ప్రభుత్వ భూమిగా, మిగిలిన భాగం ప్రైవేట్ భూమిగా ఉన్న సందర్భాల్లో మొత్తం సర్వే నంబర్‌నే నిషేధిత జాబితాలో చూపించారనే ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

ఇలాంటి సందర్భాల్లో నిజమైన ప్రైవేట్ భూయజమానులు కూడా రిజిస్ట్రేషన్ సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నారు.

సర్వే నంబర్ మొత్తం ఎందుకు ప్రభావితమవుతోంది?

ఇదే ప్రస్తుతం ప్రధానమైన ప్రశ్నగా మారింది.

ఒక సర్వే నంబర్‌లో ఉదాహరణకు 10 ఎకరాలు ఉన్నాయని అనుకుందాం. అందులో ఒక ఎకరం మాత్రమే ప్రభుత్వ భూమి అయితే, మిగిలిన తొమ్మిది ఎకరాలు ప్రైవేట్ వ్యక్తుల పేర్లలో ఉంటే, రికార్డులలో సరైన సబ్‌డివిజన్ లేకపోవడం లేదా డేటా మ్యాపింగ్‌లో సమస్యల కారణంగా మొత్తం సర్వే నంబర్ నిషేధిత జాబితాలో కనిపించే పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

ఇలాంటి సమస్యలపై ప్రభుత్వం ఇప్పుడు రికార్డులను పరిశీలించి, నిజమైన కేసుల్లో సవరణలు చేయాలని అధికారులను ఆదేశిస్తోంది.

భూభారతి తర్వాత సమస్య మరింత బయటకు వచ్చిందా?

ధరణి వ్యవస్థ నుంచి భూభారతి వ్యవస్థకు మారిన తర్వాత భూ రికార్డుల నిర్వహణలో అనేక మార్పులు జరిగాయి.

కొత్త వ్యవస్థలో పాత రికార్డులు, నిషేధిత జాబితాలు, రెవెన్యూ వివరాలు తదితర డేటాను డిజిటల్ రూపంలో సమీకరించే ప్రక్రియలో కొన్ని అసమానతలు బయటపడుతున్నాయని భూయజమానులు చెబుతున్నారు.

ఇప్పటికే కొన్ని కేసుల్లో తమ భూములు తప్పుగా నిషేధిత జాబితాలో చేరాయని భూయజమానులు కోర్టును ఆశ్రయించారు.

2026 మేలో తెలంగాణ హైకోర్టు ఒక కేసులో, నిషేధిత జాబితా నుంచి భూమిని తొలగించాలని దాఖలు చేసిన దరఖాస్తును సంబంధిత అధికారులు పరిశీలించి, భూయజమానికి నోటీసు ఇచ్చి, అవకాశం కల్పించాలని ఆదేశించింది.

అంటే ప్రతి 22A వివాదం ఒకే రకమైనది కాదని, కేసు ఆధారంగా రికార్డులు పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని ఈ పరిణామాలు సూచిస్తున్నాయి.

హైదరాబాద్‌లోని విలువైన ప్రాంతాలపై కూడా ప్రభావం?

22A అంశం కేవలం గ్రామీణ వ్యవసాయ భూములకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదని ప్రాపర్టీ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోంది.

హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి, మేడ్చల్-మల్కాజిగిరి వంటి జిల్లాల్లో కొన్ని ఆస్తులు నిషేధిత జాబితాలో కనిపించడంతో భూయజమానులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

జూబ్లీహిల్స్, బంజారాహిల్స్, అమీర్‌పేట్ వంటి ప్రాంతాలపై కూడా రాజకీయ ఆరోపణలు, చర్చలు జరుగుతున్నాయి. అయితే ప్రతి ఆస్తి 22Aలోకి రావడానికి కారణం ఒకటే అని చెప్పడం సరైంది కాదు. సంబంధిత సర్వే నంబర్, భూ రికార్డులు, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు, టైటిల్ డాక్యుమెంట్లు, కోర్టు వివాదాలు తదితర అంశాల ఆధారంగా పరిస్థితి మారుతుంది.

ఇలాంటి కేసుల్లో ప్రభుత్వమే ఆ భూమి ఎందుకు నిషేధిత జాబితాలో ఉందో స్పష్టమైన కారణాన్ని చూపాల్సిన అవసరం ఉందని కోర్టుల్లో కూడా వాదనలు వినిపించాయి.

వ్యవసాయ భూములు కూడా నిషేధిత జాబితాలో ఉంటే?

ఇది రైతులకు మరింత తీవ్రమైన సమస్య.

వ్యవసాయ భూమి నిషేధిత జాబితాలో ఉంటే దాని రిజిస్ట్రేషన్, బదిలీ వంటి లావాదేవీలకు ఆటంకం ఏర్పడవచ్చు. భూమి ఆధారంగా బ్యాంకు రుణాలు తీసుకున్న రైతులు, భవిష్యత్తులో భూమిని విక్రయించాలనుకునే రైతులు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంటుంది.

అందుకే రైతులు తమ భూమి రికార్డులు, పాస్‌బుక్, పహాణీ, పాత రిజిస్ట్రేషన్ పత్రాలు, సేల్ డీడ్లు, వారసత్వ పత్రాలు వంటి ఆధారాలను భద్రంగా ఉంచుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

ప్రభుత్వం ఏం చెబుతోంది?

22A వివాదంపై ప్రభుత్వం కూడా స్పందిస్తోంది.

రెవెన్యూ మంత్రి పొంగులేటి శ్రీనివాస్ రెడ్డి అధికారులను నిషేధిత ఆస్తుల దరఖాస్తులను వేగంగా పరిశీలించాలని ఆదేశించారు. ఆన్‌లైన్ రికార్డుల్లో అందుబాటులో ఉన్న ధృవీకరించిన వివరాలను ఆధారంగా చేసుకుని సబ్‌ రిజిస్ట్రార్లు నిర్ణయాలు తీసుకోవాలని, రిజిస్ట్రేషన్ తిరస్కరిస్తే కారణాలను స్పష్టంగా తెలియజేయాలని సూచించారు.

అలాగే హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి, మేడ్చల్-మల్కాజిగిరి, సంగారెడ్డి జిల్లాల్లో నిజమైన కేసులను గుర్తించి సరిచేసే ప్రక్రియను వేగవంతం చేస్తున్నట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

15 రోజుల్లో సమస్య పరిష్కారం సాధ్యమేనా?

ఇది మరో పెద్ద ప్రశ్న.

లక్షలాది రికార్డులు, సర్వే నంబర్లు, పాత రెవెన్యూ రికార్డులు, రిజిస్ట్రేషన్ డాక్యుమెంట్లు, భూయాజమాన్య హక్కులు ఇలా అనేక అంశాలను పరిశీలించాల్సి ఉన్నందున ప్రతి కేసును కొద్ది రోజుల్లో పూర్తిగా పరిష్కరించడం ఎంతవరకు సాధ్యమవుతుందనే ప్రశ్నలు వస్తున్నాయి.

అయితే ప్రభుత్వం మాత్రం నిజమైన కేసులను ప్రాధాన్యంతో పరిష్కరించే దిశగా చర్యలు చేపడుతోంది. అధికారులు భూ రికార్డులు, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు, లేఅవుట్ అనుమతులు తదితరాలను పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకోవాలని సూచనలు జారీ అయ్యాయి.

తప్పుగా 22Aలో ఉంటే భూయజమాని ఏం చేయాలి?

తమ భూమి తప్పుగా నిషేధిత జాబితాలో చేరిందని భావించే భూయజమానులు ముందుగా అందుబాటులో ఉన్న అధికారిక రికార్డులను పరిశీలించాలి.

ప్రధానంగా:

• పట్టాదార్ పాస్‌బుక్
• పహాణీ / రెవెన్యూ రికార్డులు
• రిజిస్టర్డ్ సేల్ డీడ్
• వారసత్వ పత్రాలు
• పాత టైటిల్ డాక్యుమెంట్లు
• సర్వే / సబ్‌డివిజన్ వివరాలు
• ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు లేదా క్లియరెన్స్‌లు
• గతంలో జరిగిన రిజిస్ట్రేషన్ వివరాలు

వంటి ఆధారాలను సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి.

భూభారతి వ్యవస్థలో అందుబాటులో ఉన్న సంబంధిత ఫిర్యాదు/సవరణ మార్గాల ద్వారా దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. సంబంధిత అధికారి దరఖాస్తును పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

2026లోని ఒక హైకోర్టు కేసులో కూడా నిషేధిత జాబితా నుంచి భూమిని తొలగించేందుకు చేసిన దరఖాస్తును సంబంధిత అధికారి పరిశీలించాలని కోర్టు ఆదేశించింది.

అధికారులు తిరస్కరిస్తే?

అధికారులు దరఖాస్తును తిరస్కరిస్తే, తిరస్కరణకు కారణాలను తెలుసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

భూయజమాని తన వద్ద ఉన్న ఆధారాలు, అధికారుల నిర్ణయం, సంబంధిత రికార్డులను పరిశీలించిన తర్వాత అవసరమైతే న్యాయపరమైన మార్గాన్ని ఆశ్రయించవచ్చు.

ఇప్పటికే 22A కింద భూములు నిషేధిత జాబితాలో చేర్చడాన్ని సవాలు చేస్తూ పలువురు హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. కొన్ని కేసుల్లో కోర్టులు అధికారులను దరఖాస్తులను పరిశీలించాలని ఆదేశించగా, మరికొన్ని కేసుల్లో నిర్దిష్ట భూములపై విధించిన చర్యలకు మధ్యంతర ఉపశమనం కూడా లభించింది.

హైకోర్టులోకి వెళ్లిన కేసులు కూడా ఉన్నాయి

22A జాబితాపై న్యాయపోరాటం కూడా కొనసాగుతోంది.

2026 జూన్‌లో మాజీ తెలంగాణ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ అభినంద్ కుమార్ శావిలి, ఆయన సోదరుడు తమ భూములను నిషేధిత జాబితాలో చేర్చడాన్ని సవాలు చేస్తూ హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. ఆ కేసులో సంబంధిత భూములపై జారీ చేసిన చర్యలకు హైకోర్టు మధ్యంతర సస్పెన్షన్ ఇచ్చింది.

ఇలాంటి కేసులు భూ రికార్డుల విషయంలో సరైన పరిశీలన, పారదర్శకత ఎంత ముఖ్యమో చూపిస్తున్నాయి.

అసలు సమస్య ఎక్కడ ఉంది?

ఇక్కడ రెండు అంశాలను వేరు చేసి చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.

మొదటిది: నిజంగా ప్రభుత్వానికి చెందిన లేదా చట్టపరంగా బదిలీ చేయడానికి వీలులేని భూములు ఉంటే వాటిని రక్షించాల్సిందే.

రెండోది: నిజమైన ప్రైవేట్ భూములు కేవలం రికార్డు లేదా డేటా సమస్యల కారణంగా నిషేధిత జాబితాలోకి వెళ్లి ఉంటే వాటిని వేగంగా గుర్తించి సరిచేయాలి.

ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత లేకపోతే ఒకవైపు ప్రభుత్వ భూముల రక్షణ దెబ్బతింటుంది, మరోవైపు నిజమైన భూయజమానుల హక్కులు ప్రభావితమవుతాయి.

రాజకీయ ఆరోపణలు కూడా పెరుగుతున్నాయి

22A అంశం ఇప్పుడు కేవలం రెవెన్యూ సమస్యగా కాకుండా రాజకీయ అంశంగా కూడా మారింది.

ప్రతిపక్షాలు పెద్ద సంఖ్యలో భూములను నిషేధిత జాబితాలో చేర్చారని ఆరోపిస్తున్నాయి. మరోవైపు ప్రభుత్వం మాత్రం భూ రికార్డులలో ఉన్న సమస్యలను సరిచేసే ప్రక్రియ కొనసాగుతోందని చెబుతోంది.

అధికారులు చేసిన తప్పిదమా? పాత రికార్డుల సమస్యా? డిజిటల్ డేటా సమీకరణలో పొరపాట్లా? లేక చట్టపరమైన కారణాలతోనే కొన్ని భూములు జాబితాలోకి వచ్చాయా? అన్నది ఒక్కో కేసులో రికార్డుల ఆధారంగా తేలాల్సిన అంశం.

ప్రజలకు భరోసా కల్పించాల్సిన అవసరం

ప్రస్తుతం 22A జాబితాలో తమ భూమి ఉందని తెలిసిన వెంటనే భూయజమానుల్లో ఆందోళన పెరుగుతోంది.

“భూమి పోతుందా?”, “ఇక రిజిస్ట్రేషన్ చేయలేమా?”, “బ్యాంకు లోన్ వస్తుందా?”, “భూమిని అమ్ముకోలేమా?” అనే ప్రశ్నలు చాలామందిలో ఉన్నాయి.

కానీ 22A నిషేధిత జాబితాలో పేరు కనిపించడం మాత్రమే భూమి ప్రభుత్వ ఆస్తిగా తుది నిర్ణయం అయిపోయిందని అర్థం కాదు. ఆ భూమి ఏ కారణంతో జాబితాలోకి వచ్చింది, సంబంధిత రెవెన్యూ రికార్డులు ఏమంటున్నాయి, యాజమాన్య పత్రాలు ఏమి చెబుతున్నాయి అన్నది పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.

ఇదే సమయంలో భూయజమానులు కూడా కేవలం సోషల్ మీడియా ప్రచారాలపై ఆధారపడకుండా అధికారిక భూ రికార్డులను పరిశీలించడం, అవసరమైన పత్రాలను సేకరించడం మంచిది.

22A వివాదానికి పరిష్కారం ఎలా?

ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం కావాలంటే మూడు అంశాలు కీలకం.

మొదటిది — పారదర్శక రికార్డులు.

ప్రతి సర్వే నంబర్‌కు సంబంధించి ప్రభుత్వ భూమి ఎంత? ప్రైవేట్ భూమి ఎంత? నిషేధానికి కారణం ఏమిటి? అన్నది స్పష్టంగా ఆన్‌లైన్‌లో కనిపించాలి.

రెండోది — వేగవంతమైన గ్రీవెన్స్ వ్యవస్థ.

తప్పుగా జాబితాలో చేరిన భూములను సరిచేయడానికి భూయజమానులు నెలల తరబడి కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం లేకుండా సమయపాలిత విధానం ఉండాలి.

మూడోది — బాధ్యత.

రికార్డుల్లో పొరపాటు జరిగితే కేవలం ప్రజలు నష్టపోవడం కాకుండా, తప్పు ఎక్కడ జరిగింది అన్నది గుర్తించి సంబంధిత వ్యవస్థలో బాధ్యతను కూడా నిర్ణయించాలి.

చివరగా…

22A నిబంధన ఉద్దేశం ప్రభుత్వానికి చెందిన లేదా చట్టపరంగా బదిలీ చేయలేని ఆస్తులను రక్షించడమే. కానీ రికార్డు సమస్యల కారణంగా నిజమైన ప్రైవేట్ ఆస్తులు కూడా నిషేధిత జాబితాలో కనిపిస్తే అది సామాన్య ప్రజలకు తీవ్రమైన సమస్యగా మారుతుంది.

ప్రస్తుతం తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇలాంటి ఫిర్యాదులను పరిశీలించి నిజమైన కేసులను సరిచేస్తామని చెబుతోంది. అదే సమయంలో హైకోర్టులో కూడా 22Aకు సంబంధించిన పలు కేసులు విచారణలో ఉన్నాయి.

కాబట్టి ఇప్పుడు అవసరమైనది రాజకీయ ఆరోపణల కంటే ప్రతి సర్వే నంబర్‌కు సంబంధించిన రికార్డులను పారదర్శకంగా బయటపెట్టి, తప్పుగా నిషేధిత జాబితాలో చేరిన భూములను వేగంగా తొలగించడం.

ఎందుకంటే ఒక భూమి రిజిస్ట్రేషన్ ఆగిపోవడం అంటే కేవలం ఒక డాక్యుమెంట్ ఆగిపోవడం కాదు. దాని వెనుక ఒక కుటుంబం ఆర్థిక భవిష్యత్తు, ఒక రైతు రుణం, ఒక వ్యాపారి పెట్టుబడి, ఒక ఆస్తి కొనుగోలుదారుడి జీవిత పొదుపు ఉండవచ్చు.

22A పేరుతో నిజమైన ప్రభుత్వ భూములు రక్షించబడాలి. అదే సమయంలో నిజమైన ప్రైవేట్ భూయజమానులకు అన్యాయం జరగకుండా ప్రభుత్వం పారదర్శకంగా, వేగంగా చర్యలు తీసుకోవాలి.

ఇదే ఇప్పుడు తెలంగాణలో 22A వివాదానికి అసలు పరీక్ష.

గమనిక: 22Aకి సంబంధించిన ప్రతి భూమి కేసు వాస్తవాలు, రికార్డులు, వర్తించే చట్టపరమైన కేటగిరీ ఆధారంగా వేరుగా ఉండవచ్చు. వ్యక్తిగత ఆస్తి విషయంలో న్యాయ నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం సముచితం.